Palliatieve zorg op de kaart leren zetten

22-03-2019
In de praktijk blijkt dat meer nodig is om palliatieve zorg goed in te bedden in zorgorganisaties. Vandaar dat op initiatief van het Netwerk Palliatieve Zorg Westelijke Mijnstreek en Zuyd Hogeschool een nieuwe opleiding is ontwikkeld: de Adviserend Verpleegkundige Palliatieve Zorg. Deze opleiding leert deelnemers om palliatieve zorg binnen organisaties op de agenda én op een hoger niveau te krijgen. Deelnemers leren te adviseren, implementatie van palliatieve zorg te begeleiden, processen en samenwerking tussen collega’s en zorgpartners als huisartsen te verbeteren. Angelique Wolter, verpleegkundige en één van de eerste studenten aan deze opleiding: “We hebben heel duidelijk geleerd dat we bij een vraagstuk uit de organisatie niet de vraag zelf moeten oplossen, maar het zelf-oplossend vermogen van onze collega’s moeten stimuleren. We brengen dus niet alleen kennis over, maar ondersteunen, adviseren en coachen ook. Dat is een volledig andere rol dan we voorheen hadden.”

Palliatieve zorg vereist pro-actieve planning
Angelique Wolter en Angelique Hornesch werken allebei als verpleegkundige bij Zuyderland. Wolter bij een hospice en Hornesch in een zorgcentrum. Beiden volgden de opleiding Adviserend Verpleegkundige Palliatieve Zorg en zijn enthousiast over hun nieuwe werk bij Zuyderland. Wolter: “In veel organisaties is te weinig kennis over wat palliatieve zorg inhoudt en wat het verschil is met terminale zorg. Er is echt een wezenlijk verschil.

Terminale zorg bied je aan als iemand daadwerkelijk in een stervensfase zit en de symptomen daarvan ook herkenbaar zijn. Je hebt in die laatste weken of dagen eigenlijk geen tijd meer voor inhoudelijke gesprekken en beslissingen. Dat kan bij palliatieve zorg wel omdat het veel eerder begint. Het markeren van dat beginpunt is soms echter moeilijk en dat terwijl mensen in deze fase zeer kwetsbaar zijn en pro-actieve zorgplanning zeer gewenst is. Iemand die op het einde van zijn leven is, wil soms in overleg kunnen vastleggen wat nog wel of niet aan behandeling mag gebeuren. De overheid erkent dat nu gelukkig ook en heeft bepaald dat vanaf 2020 iedere Nederlander recht heeft op goede palliatieve zorg.”

We leggen de lat hoog
Hornesch knikt bevestigend: “Het kennisniveau is lager dan verwacht. En dat is waar wij op inspelen na deze opleiding. We inspireren onze collega’s om palliatieve zorg te omarmen. We coachen hen en zetten in op bewustwording en signalering van behoeften. Hoe ga je om met een cliënt in deze fase, wat zijn de vragen van een cliënt en hoe los je die wel of niet op.

We laten collega’s zien dat palliatieve zorg maatwerk is en begeleiden hen om tot een andere aanpak te komen. Die nieuwe rol vraagt van ons andere competenties dan voorheen. Zo kunnen we nu zorggesprekken tussen collega’s en cliënten analyseren en vervolgens daarop reflecteren. Daarbij leggen we bewust de lat hoog en nemen mensen aan de hand mee. Niet door het werk over te nemen en uit te voeren, maar door het ze zelf te laten doen.”

Vertrouwen hebben en bieden
Wolter vervolgt: “Tijdens de opleiding was er veel aandacht voor eigen competenties middels 360-graden feedback, een competentiescan en zelfreflectie op basis van input van leidinggevenden, artsen en collega’s. Je leert waar je goed in bent, maar juist ook waar nog lacunes zitten. Om uiteindelijk deze adviesrol goed te kunnen vervullen, is inderdaad die coachende eigenschap heel belangrijk; wij verbreden kennis en zetten in op een toekomst waarin mensen zelf aan de slag kunnen. Dat betekent ook dat je innovatief moet zijn en moet kunnen enthousiasmeren. Je kunt niet om palliatieve zorg heen. Hoe eng en moeilijk het soms ook kan zijn een gesprek aan te gaan over de dood. Het is zeker niet eenvoudig, maar wel belangrijk en het valt te leren.

Angelique en ik laten onze collega’s dat zien door hen zelf aan de slag te laten gaan en successen te laten boeken. Zo hebben we bijvoorbeeld kaartjes ontwikkeld tijdens de opleiding met handvatten voor een gesprek. Zeg maar de do’s en don’ts. Uiteindelijk gaat het erom dat mensen vertrouwen moeten krijgen in zichzelf, maar ook vertrouwen van een cliënt moeten krijgen. Je moet daarvoor behoeftes kunnen signaleren en de vraag achter de vraag leren herkennen. Door de werkdruk met acute situaties is dat echter niet altijd gemakkelijk.”

Het draait om erkenning
Hornesch knikt: “Klopt, maar ook als een gesprek niet kan op een bepaald moment, kun je wel een alternatief bieden en zeggen wanneer je erop terugkomt. Het gaat erom dat cliënten weten dat je hoort wat ze te zeggen hebben. Weet je: als je nu aandacht geeft, dan win je die tijd ergens anders terug.”

Wolter: “Inderdaad. En je mag ook gewoon wel eens zeggen dat je een gesprek moeilijk vindt. Het gaat namelijk veel meer om het erkennen van de situatie, dan direct met oplossingen te komen. Voor een cliënt en naasten is juist die erkenning vaak al voldoende. Dat oplossingsgerichte zit in het dna van een verpleegkundige, maar werkt dus niet altijd in de palliatieve zorg. Doe een paar passen terug en denk na over wat nodig is in een bepaalde situatie, zodat het hele proces prettig voor de cliënt blijft.”

Positieve reacties
Hornesch: “Door collega’s mee te nemen in praktijkvoorbeelden laten we hen zien hoe deze zorg anders kan, dat je niet toekomt met een 8 tot 5 mentaliteit en dat het belangrijk is om andere disciplines te betrekken bij de palliatieve zorg. We coachen vaak één-op-één en werken aan die bewustwording. Mensen krijgen verdieping en tools om mee aan de slag te gaan. Het is ook een kwestie van uitproberen en ervaring opdoen, maar we zien collega’s en teams groeien, ze weten ons ook steeds meer te vinden en de reacties zijn positief. Dat is echt mooi!”

Wolter: “Collega’s zijn inderdaad enthousiast en vragen steeds meer om adviezen. We benutten echt onze opleiding. We wisten misschien niet goed waar we aan begonnen, maar wat ons is overkomen is geweldig. We geven nu zowel bij Zuyderland, als ook bij Zuyd Professional en andere opleidingen lessen en presentaties. Wie had dat vooraf gedacht?!”

Maatwerk opleiding
Wolter vervolgt: “Ik wist namelijk eigenlijk niet goed waar ik aan begon toen we startten met de opleiding Adviserend Verpleegkundige Palliatieve Zorg. De opleiding is heel anders van opzet en bewust minder gestructureerd dan vaak gebruikelijk. Het is meer gericht op de ontwikkeling van competenties en vaardigheden die nodig zijn om de palliatieve zorg binnen organisaties verder te ontwikkelen. Een stevige basiskennis palliatieve zorg moet je al hebben als uitgangspunt. Van daaruit bepaalden we samen, mede op basis van onze behoeften, de koers tijdens de lessen. Zo kregen we vanzelf een opleiding op maat.”

Hornesch: “We hadden natuurlijk docenten, maar kregen ook opdrachten om zelf lessen te ontwikkelen, onze kennis zo te verdiepen en tegelijkertijd ook te leren presenteren. Dat sloot meteen aan bij de adviesrol die we nu vervullen en waarbij we voor groepen presenteren. Het versterkt het leereffect. Daarnaast hadden we rollenspellen met een actrice en kregen we een coach, die op onze competenties en persoonlijke groei inging. Het geheel was gewoon heel waardevol en leerzaam. En de positieve reacties maken het meer dan de moeite waard.”  

Wil jij je net als Angelique Wolter en Angelique Hornesch verder ontwikkelen op het gebied van palliatieve zorg? Vraag dan de brochure van deze opleiding aan of neem, als je nog vragen hebt, contact met ons op via +31 (0) 88 989 30 00 of info@zuydprofessional.nl.